Tło Hero

Krztusiec

KRZTUSIEC

Krztusiec (inaczej koklusz) jest ostrą chorobą zakaźną układu oddechowego, wywołaną przez gram-ujemną pałeczkę Bordetella pertussis. Po przedostaniu się do organizmu, bakterie wnikają do tkanek, gdzie namnażają się. Jednocześnie wzrasta stężenie wielu toksyn (m.in. toksyny krztuścowej – PT), wydzielanych przez bakterie. Toksyny niszczą miejscowo nabłonek układu oddechowego, a po przedostaniu się do układu krwionośnego, wywołują szereg ogólnych objawów.

Uważa się, że toksyna krztuścowa w największym stopniu odpowiada za powstawanie objawów choroby, tj. długotrwałych napadów duszącego kaszlu, często połączonego z wymiotami. Krztuścem można się zakazić w każdym wieku, ale najostrzej krztusiec przebiega u nieuodpornionych noworodków i niemowląt oraz małych dzieci. Okres wylęgania choroby wynosi od 6 do 20 dni, przeciętnie 9-10 dni i trwa wiele tygodni. Mimo powszechnego przekonania o eradykacji tej choroby nadal stanowi ona istotny problem kliniczny.

JAKIE SĄ OBJAWY?

Krztusiec u noworodków rozwija się w III fazach:

I Faza nieżytowa – w 1-3 tygodniu od zakażenia, charakteryzuje się:

  • Łagodnym kaszlem, nasilającym się w nocy
  • Nieżytem gardła
  • Katarem

Czasem gorączką, która trwa średnio 1-4 tygodni

Trudno jest odróżnić początkowe objawy krztuśca od innych infekcji górnych dróg oddechowych. W tej fazie krztusiec jest najbardziej zakaźny, a jego leczenie – najskuteczniejsze.

II Faza kaszlu napadowego – trwająca 7-14 dni, charakteryzuje się:

  • Ciężkimi, powtarzającymi napadami kaszlu
  • Pianiem – objaw powstający w wyniku wymuszonego głębokiego wdechu, po którym kaszel uniemożliwia nabranie powietrza.
  • Wyczerpaniem organizmu – skutek wielominutowych napadów kaszlu

III Faza zdrowienia – kolejne 2-8 tygodni, w których napady kaszlu ustępują stopniowo. Sam kaszel o różnym nasileniu może utrzymywać się wiele tygodni.

U starszych dzieci oraz dorosłych zakażenia przebiegają często łagodnie i rzadko są rozpoznawane przez lekarzy.

JAKIE SKUTKI POZOSTAWIA KRZTUSIEC?

Do powikłań, powstających w wyniku nadmiernego wysiłku mięśni, zaangażowanych w powstawanie kaszlu, należą: 

  • Bezdech
  • Niedotlenienie
  • Sinica
  • Omdlenie
  • Wymioty
  • Krwawienia ze spojówek, z nosa i uszu
  • Pękanie naczyń krwionośnych w gałce ocznej i na twarzy
  • Obrzęk twarzy
  • Uszkodzenia więzadła języka
  • Bóle brzucha
  • Powstawanie przepuklin

POWIKŁANIA ZAGRAŻAJĄCE ŻYCIU TO:

  • Zapalenie płuc – najczęstsza przyczyna zgonu dzieci
  • Uszkodzenia mózgu, spowodowane niedotlenieniem, w 1/3 przypadków niedotlenienie mózgu (m.in.  wystąpienie drgawek, utrata przytomności) prowadzi do zgonu
  • Niedożywienie, związane z występowaniem uporczywych wymiotów

SKĄD WIADOMO, ŻE TO KRZTUSIEC?

Standardem w diagnostyce krztuśca jest badanie bakteriologiczne
Diagnostyka serologiczna – najbardziej dostępna metoda – należy wykazać znamienny wzrost, tj. czterokrotny, miana swoistych przeciwciał w dwóch próbkach surowicy w odstępie 3‑5 tygodni.

JAK MOŻNA SIĘ ZARAZIĆ?

Krztusiec szerzy się drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni z chorym lub nosicielem.

GDZIE WYSTĘPUJE RYZYKO ZAGROŻENIA?

Krztusiec występuje na całym świecie z cyklicznym wzrostem zachorowań, co 2-5 lat. Każdego roku rejestruje się około 40 mln zachorowań na tę chorobę, szczególnie w krajach rozwijających się, co wiąże się z około 5 mln przypadków zapaleń płuc, 360 000 zgonów oraz 50 000 przypadków powikłań neurologicznych. W krajach biednych systematyczne wprowadzanie szczepień prowadzi do obniżenia śmiertelności z powodu krztuśca na świecie.
Ryzyko dla podróżujących: szczególną ostrożność i profilaktykę należy zachować, nie tylko wybierając się do krajów biednych, ale także do:
Stanów Zjednoczonych, w których od lat 80-tych XX wieku nastąpił stopniowy wzrost zachorowań, a w latach 2005, 2010 oraz 2012 wystąpiły poważne epidemie.
Unii Europejskiej od połowy lat 90-tych XX wieku zaobserwowano ponowny wzrost zachorowań na krztusiec. W ostatnich latach dynamicznie wzrasta liczba zachorowań. Choroba może występować nawet u osób wcześniej zaszczepionych, co wiąże się z wygasaniem odporności w wyniku upływu lat od podania ostatniej dawki szczepionki. W 2011 roku w Europie odnotowano 19 743 zgłoszonych zachorowań na krztusiec. Najwięcej zachorowań odnotowano w Holandii, Norwegii i Słowacji.

JAK ZAPOBIEGAĆ?

Podstawą profilaktyki krztuśca są obowiązkowe szczepienia ochronne, przeprowadzane w 1., 2. i 6. roku życia. Cztery pierwsze szczepienia wykonywane są szczepionką pełnokomórkową (DTPw), natomiast ostatnie szczepionką bezkomórkową DTaP. Przeciwwskazaniem do zastosowania szczepionki pełnokomórkowej jest wcześniactwo i mózgowe porażenie dziecięce, związane z niedotlenieniem okołoporodowym. Odporność na zachorowanie na krztusiec zmniejsza się wraz z czasem upływającym od ostatniego szczepienia.
Osobom dorosłym powyżej 19 roku życia szczepionym w przeszłości zaleca się pojedyncze dawki przypominające co 10 lat, a nieszczepionym – szczepienie podstawowe. Na rynku dostępna jest szczepionka, która jednocześnie zapewnia ochronę przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis. Schemat szczepienia obejmuje podanie jednej dawki przypominającej co 10 lat u osób zaszczepionych w przeszłości przeciw ww. chorobom zakaźnym.

Materiały źródłowe

  1. http://journals.lww.com/pidj/Abstract/2015/09000/Pertussis_Across_the_
  2. Piotrowska-Depta Maria, Janina Piotrowska-Jastrzębska. „Krztusiec–choroba nie tylko dzieci, aktualne strategie jej zapobiegania.”Pediatria i Medycyna Rodzinna 4 (2009): 240-244.
  3. Chodorowska Małgorzata. „Kuklińska D.: Krztusiec u młodzieży i osób dorosłych.” Epidemiol 55 (2001): 189-195.
  4. Jóźwik H. „Wysocki J.: Krztusiec–nadal aktualny problem kliniczny.” Lek 6 (2000): 72-76.
  5. Moes-Wójtowicz Alicja, Bolesław Kalicki, and Anna Jung. „Krztusiec–choroba, która nie daje o sobie zapomnieć.”Pediatria i Medycyna Rodzinna 4 (2012): 335-340.
  6. Mrozińska Maria, and Ewa Mik. „Profilaktyka krztuśca.”
  7. Moes-Wójtowicz, Alicja, Bolesław Kalicki, and Anna Jung. „Krztusiec–choroba, która nie daje o sobie zapomnieć.” Pediatria i Medycyna Rodzinna 8.4 (2012): 335-340.
  8. http://szczepienia.pzh.gov.pl/main.php?p=3&id=80
  9. Lutyńska, Anna, et al. „Badania genetycznej zmienności szczepów Bordetella pertussis w aspekcie wzrostu zachorowań na krztusiec.” Probl Hig Epidemiol93 (2012): 599-604.
  10. Kardas-Sobantka, Dorota, et al. „Charakterystyka dzieci z rozpoznanym zakażeniem pałeczką krztuśca.” Przegl Epidemiol 54 (2000): 357-365.
  11. Piotrowska-Depta, Maria, and Janina Piotrowska-Jastrzębska. „Krztusiec–choroba nie tylko dzieci, aktualne strategie jej zapobiegania.” Pediatria i Medycyna Rodzinna 5.4 (2009): 240-244. Rorat,
  12. Marta, et al. „Przydatność badań serologicznych w analizie zachorowań na krztusiec w ognisku epidemiologicznym.” Pediatria Polska 88.1 (2013): 14-19.